Eufemizm to wyraz lub zwrot użyty w celu zastąpienia określenia uznawanego np. za zbyt dosadne, niecenzuralne lub nieprzyzwoite.
Funkcje eufemizmu
Eufemizmy możemy spotkać zarówno w literaturze, jak i codziennej komunikacji. Stosuje się je po to, aby „złagodzić” wypowiedź i np. nikogo nie urazić lub nie naruszać kulturowego tabu. Samo słowo eufemizm pochodzi z języka greckiego, gdzie oznacza "dobrze mówić".
Dzięki eufemizmom możemy w delikatny sposób rozmawiać na trudne tematy, ponieważ często używa się ich w odniesieniu do części ciała, trudnych aspektów życia lub zjawisk fizjologicznych. Powinny wywoływać pozytywne lub neutralne skojarzenia, w związku z tym bywają też wykorzystywane jako narzędzie manipulacji językowej, tzn. ukrywają prawdziwe znaczenie danego zjawiska.
Eufemizmy - sposoby tworzenia
W tworzeniu eufemizmów istotną rolę odgrywają inne środki stylistyczne takie jak:
- metafory - eufemizm czasami przybiera formę metafory, gdy jednocześnie łagodzi znaczenie danego słowa lub zwrotu i nadaje mu nowy wydźwięk, niezwiązany z jego dosłownym znaczeniem, np. przeniósł się na łono Abrahama zamiast umarł;
- peryfrazy - ich szczególną odmianą są właśnie eufemizmy. Peryfraza opisuje dane zjawisko, wykorzystując w tym celu rozbudowane zwroty, ale oddające jego charakter. W takiej funkcji pojawiają się też eufemizmy, np. mijać się z prawdą zamiast kłamać;
- litoty - polegają na zastąpieniu słowa jego zaprzeczonym przeciwieństwem, czyli antonimem, aby osłabić wypowiedź. Z podobnych zabiegów korzystają również eufemizmy, np. nieurodziwy zamiast brzydki.
Eufemizmy powstają też wskutek ingerencji w warstwę brzmieniową danego wyrazu. Jest to szczególnie popularne w przypadku wulgaryzmów, kiedy sięgamy po ich łagodniejsze formy, ale zbliżone fonetycznie do oryginału.
Inne przykłady eufemizmów
Jak już wcześniej wspomniano, w polszczyźnie występuje wiele eufemizmów związanych praktycznie z każdą sferą naszego życia.
Przykłady:
mieć lepkie ręce (zamiast kraść), redukcja etatów (zamiast grupowe zwolnienia), urodzony w niedzielę (zamiast leniwy), działania zbrojne (zamiast wojna), trudności finansowe (zamiast bankructwo)
Komentarze