Podmiot to część zdania oznaczająca wykonawcę czynności wyrażonej za pomocą orzeczenia. Odpowiada na pytania: kto? co? Może nazywać osoby, przedmioty, pojęcia, zjawiska, stany itp. Wraz z orzeczeniem tworzy w zdaniu związek główny.
Podmiot - rodzaje
W języku polskim wyróżnia się następujące rodzaje podmiotów:
- gramatyczny,
- logiczny,
- szeregowy,
- towarzyszący,
- domyślny.
Podmiot gramatyczny
Można go najczęściej spotkać w zdaniu. Jest wyrażony rzeczownikiem lub zaimkiem w mianowniku.
Przykład:
Krzyś poszedł do szkoły.
Podmiot logiczny
Pojawia się w zdaniach, w których jest mowa o nadmiarze, braku lub nieobecności czegoś. Występuje w połączeniach z czasownikami: nie było, nie ma, przybyło, zabrakło itp. Jest wyrażony rzeczownikiem w dopełniaczu (czasami, choć rzadko, też w celowniku).
Przykład:
Nie ma w domu wody. Chyba doszło do jakiejś awarii.
Podmiot szeregowy
W tym przypadku mamy kilku wykonawców czynności. Dlatego podmiot szeregowy jest wyrażony rzeczownikami lub zaimkami w mianowniku, połączonymi współrzędnie (np. za pomocą spójników i lub oraz).
Przykład:
Ania i Zosia wybrały się na spacer.
W zdaniach z podmiotem szeregowym orzeczenie zazwyczaj występuje w liczbie mnogiej. Ale istnieją sytuacje, kiedy może mieć formę liczby pojedynczej:
- gdy podmiot szeregowy tworzą rzeczowniki abstrakcyjne lub nieżywotne, mające ten sam rodzaj gramatyczny, np. Cechowała ją życzliwość i serdeczność;
- gdy składniki podmiotu są połączone za pomocą spójnika rozłącznego (lub, albo, czy, bądź) lub wykluczającego (ani, ni), np. Ani Olek, ani Krzyś nie był w Zakopanem.
Podmiot towarzyszący
Składa się z dwóch rzeczowników połączonych przyimkiem z. Tutaj również mamy kilku wykonawców czynności. Może być podkreślony orzeczeniem zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej - gdy chcemy pokazać, że to pierwszy wykonawca czynności miał w niej większy udział, użyjemy liczby pojedynczej; a gdy chcemy powiedzieć, że udział wykonawców był taki sam, użyjemy liczby mnogiej.
Przykład:
Ojciec z synem oglądają telewizję.
Podmiot domyślny
Szczególnym rodzajem podmiotu jest podmiot domyślny, który nie jest w zdaniu bezpośrednio wyrażony. Wynika z kontekstu, a dokładnie z formy orzeczenia.
Przykład:
Wczoraj cały wieczór uczyła się na sprawdzian. (w domyśle ona)
Zdania bezpodmiotowe
Co ciekawe, nie wszystkie zdania mają podmiot, nazywamy je bezpodmiotowymi. Należą do nich zdania, w których orzeczenie jest wyrażone formą bezosobową czasownika zakończoną na -no, -to; w których występują czasowniki można, należy, trzeba; mówiące o stanach fizycznych lub psychicznych osób, a także o zjawiskach pogodowych. Zdania bezpodmiotowe bardzo często można również spotkać w tekstach urzędowych, nakazujących lub zakazujących czegoś.
Przykłady:
Omówiono to zagadnienie podczas wykładu.
Trzeba to przemyśleć.
Chyba zanosi się na burzę.
Nie wolno palić!
Komentarze