Przerzutnia to środek stylistyczny, który polega na przeniesieniu wyrazu lub części zdania do następnego wersu bądź strofy.
Przerzutnia - cechy
Przerzutnia jest stosowana m.in. w celu wywołania efektu zaskoczenia, zaakcentowania wybranych fragmentów wypowiedzi lub zwiększenia jej dynamiki. Należy dodać, że jest to środek stylistyczny typowy dla poezji. Jednym z twórców, którzy chętnie po niego sięgali, był Jan Kochanowski.
Użycie przerzutni ma też pewne konsekwencje. Takie rozbicie składniowo-znaczeniowe może prowadzić np. do zaburzenia rytmu wypowiedzi, a nawet utrudnienia jej odbioru.
Rodzaje przerzutni
Wyróżniamy następujące rodzaje przerzutni:
- średniówkową - przeniesienie jest dokonywane w obrębie jednego wersu;
- klauzulową - przeniesienie do kolejnego wersu (najczęstszy typ przerzutni);
- międzyzwrotkową - przeniesienie z jednej strofy do drugiej.
Przerzutnia - przykłady
Przerzutnia średniówkowa
Panie, za Twoją zawżdy / pomocą król bije
(Psalm 21, Jan Kochanowski)
Przerzutnia klauzulowa
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.
(Pan Tadeusz, Adam Mickiewicz)
Przerzutnia międzyzwrotkowa
Stójmy! Jak cicho! Słyszę ciągnące żurawie,
Których by nie dościgły źrenice sokoła;
Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie,
Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła.
W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie,
Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!
(Stepy akermańskie, Adam Mickiewicz)
Komentarze