Składniowe środki stylistyczne są związane ze składnią zdań, czyli ich budową. Tego typu środki mogą pełnić różne funkcje, np. uwypuklają i eksponują niektóre słowa, wyrażają emocje lub zmieniają warstwę brzmieniową tekstu.
Składniowe środki stylistyczne - rodzaje
Do składniowych środków stylistycznych zaliczamy m.in.:
- inwersję,
- elipsę,
- anaforę,
- epiforę,
- powtórzenie,
- anakolut,
- apostrofę,
- przerzutnię,
- antytezę,
- pytanie retoryczne.
Inwersja
Jest też nazywana szykiem przestawnym. To pewne naruszenie utrwalonego szyku zdania, które uznaje się za nietypowe, niezwykłe.
Przykład: Noe, człowiek prawy, wyróżniał się nieskazitelnością wśród współczesnych sobie ludzi; w przyjaźni z Bogiem żył Noe. (Rdz 6, 9)
Elipsa
Odznacza się świadomym pominięciem niektórych elementów wyrażenia lub zdania.
Przykład: Ja ubiorę ziemniaki, ty ogórki.
Anafora
Celowe powtórzenie tych samych słów lub zwrotów w następujących po sobie częściach wypowiedzi.
Przykład: Prędzej, prędzej wstawaj.
Epifora
Świadome powtórzenie tych samych słów lub wyrażeń, ale na końcu kolejnych segmentów wypowiedzi.
Przykładem zastosowania epifory w literaturze jest np. wiersz Cypriana Kamila Norwida pt. Moja piosnka, w którym każda strofa kończy się słowami Tęskno mi, Panie.
Powtórzenie
Wielokrotne powtórzenie tego samego elementu językowego w obrębie jednej wypowiedzi. Do powtórzeń zaliczamy wymienioną wyżej anaforę i epiforę, a także refren i paralelizm.
Anakolut
Pewna konstrukcja słowna stanowiąca odejście od składniowej poprawności. W codziennej komunikacji anakolut jest uznawany za błąd składniowy, zupełnie inaczej jest postrzegany w literaturze.
Apostrofa
Uroczysty zwrot do jakiejś osoby, bóstwa lub zjawiska. Rozwiniętą formą apostrofy jest inwokacja.
Przykład: Wysokie góry i odziane lasy! (pierwszy wers z fraszki Do gór i lasów Jana Kochanowskiego)
Przerzutnia
Przeniesienie wyrazu lub części zdania do następnego wersu lub strofy.
Przykład:
Doprowadzić, nie takąć dać obiecowała
Wyprawę, jakąć dała. (Tren VII, Jan Kochanowski)
Antyteza
Nazywana też przeciwstawieniem, ponieważ łączy opozycyjne (pod względem znaczenia) formy wyrazowe.
Przykład: Lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć. (powiedzenie)
Pytanie retoryczne
Szczególny rodzaj pytania, na które nie oczekuje się odpowiedzi. Za jego pomocą można podkreślić przekonania mówcy.
Komentarze