Zasady pisowni rz i ż

Pisownia rz i ż nie raz przysparza nam wielu trudności. Zwłaszcza że zarówno litera ż, jak i dwuznak rz oznaczają tę samą głoskę, którą niekiedy wymawia się jako sz. Sprawdź, jakimi zasadami kierować się przy zapisywaniu. 

Kiedy pisze się RZ?

Dwuznak RZ piszemy:

• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych rz wymienia się na r lub niekiedy na rz, np. 
  morze – morski, bierze – biorę, mirra – mirze;
• po spółgłoskach: p, b, t, d, k, g, ch, j, w, np.
  brzask, wrzesień, drzewo, dojrzały, grzyb, chrzan, przód, krzywy, trzeba;

Wyjątek pod tym względem stanowią niektóre wyrazy, w których po spółgłoskach piszemy sz, np.  bukszpan, przedszkole, riksza, pszczoła. Literę sz pisze się również w przymiotnikach w stopniu wyższym i najwyższym, np. lepszy, zdrowszy, najmłodszy, najpiękniejszy. 

Wyjątkowo po spółgłoskach piszemy ż, np. obżerać się, piegża, odżywić, zróbże.

• w cząstce -mierz, np. 
  kroplomierz, ciśnieniomierz;
• w zakończeniach -arz, -erz (nazwy osób lub przedmiotów), np. 
  pisarz, harcerz, kałamarz, kołnierz,
• w wyrazach, w których kiedyś występowała głoska r, np. 
  rzeka, rzucać, jarzębina.   

Kiedy pisze się Ż?

Literę Ż piszemy: 

• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na g np. 
  może – mógł, ważny – waga;
• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na z np. 
  pokażę – pokazać, mażę – mazać; 
• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na ź np. 
  duży – duzi, grożę – groź; 
• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na zi np. 
  wożę – wozić, duży – duzi;
• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na s np. 
  mąż – męski, boży – boski;
• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na h np. 
  drużyna – druh;
• jeżeli w innych formach tego samego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych ż wymienia się na dz np. 
  pieniążek – pieniądz, mosiężny – mosiądz; 
• po literach l, ł, r, n, np. 
  współżyć, najlżejszy, skarżyć się, inżynier;
• w cząstkach -że, -ż, np. jakże, cóż, niemalże; 
• w zakończeniach -aż, -eż, np. masaż, łupież, sondaż.